Η Ελλάδα της περιόδου 2010-2018 υπήρξε πεδίο βαθιάς οικονομικής και πολιτικής αναδιάρθρωσης. Η απώλεια κυριαρχίας, η επιβολή εξωτερικών πολιτικών και η μετατροπή τής χώρας σε αντικείμενο διαχείρισης από υπερεθνικούς θεσμούς, δεν αποτέλεσαν απλώς μια συγκυρία. Διαμόρφωσαν ένα νέο υπόδειγμα λειτουργίας του κράτους.
Το 2016, μέσα στην περίοδο της ελληνικής κρίσης, ιδρύεται* το Οικονομικό Φόρουμ Δελφών, ως χώρος διαλόγου αλλά και ως εργαλείο επανατοποθέτησης της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή. Με επίκεντρο τους Δελφούς, επιδίωξε να λειτουργήσει ως δίαυλος επιρροής, δικτύωσης και διαμόρφωσης αφηγήματος για την οικονομία και τη γεωπολιτική της περιοχής, ενισχύοντας την εικόνα της χώρας ως αξιόπιστου συνομιλητή και κόμβου διεθνών εξελίξεων.
Η μεταμνημονιακή σκηνή
Στη μεταμνημονιακή Ελλάδα, εκεί όπου η κρίση δεν έληξε αλλά μεταμφιέστηκε, αναδύονται θεσμοί που δεν περιορίζονται στη διατύπωση απόψεων, αλλά συμβάλλουν ενεργά στη διαμόρφωση του ίδιου του πλαισίου σκέψης. Ένας από αυτούς είναι το Οικονομικό Φόρουμ Δελφών, γεγονός που προβάλλεται ως διεθνής συνάντηση διαλόγου, αλλά λειτουργεί ως κάτι πολύ περισσότερο.
Στην επιφάνεια, πρόκειται για έναν χώρο ανταλλαγής ιδεών. Στην πράξη, είναι ένας χώρος όπου συγκεντρώνεται ένα συγκεκριμένο σύμπλεγμα εξουσίας: πολιτικοί παράγοντες, εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών, τραπεζικά στελέχη και επιχειρηματικοί όμιλοι. Το ερώτημα δεν είναι τι λέγεται στα πάνελ, αλλά ποιοι μιλούν και ποιοι απουσιάζουν.
Το βάθος της κρίσης που δεν συζητείται
Η ελληνική κρίση δεν υπήρξε απλώς δημοσιονομική. Υπήρξε κρίση κυριαρχίας. Και όμως, αυτή η διάσταση απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τις συζητήσεις. Αντί για απολογισμό, προβάλλεται μια αφήγηση επιτυχούς «μετάβασης». Δεν είναι λίγες οι φορές που, στα πάνελ του Φόρουμ, εκπρόσωποι ευρωπαϊκών θεσμών και τραπεζών παρουσιάζουν την ελληνική περίπτωση ως «success story» (ιστορία επιτυχίας). Υπουργοί μιλούν για «επενδυτική έκρηξη», διεθνείς αξιωματούχοι για «σταθερότητα και αξιοπιστία», ενώ στελέχη αγορών αναφέρονται στις «ευκαιρίες» που δημιουργεί η χώρα.
Και όμως, πίσω από αυτή τη γλώσσα:
• η Ελλάδα παραμένει με υψηλό δημόσιο χρέος
• η παραγωγική της βάση παραμένει εύθραυστη
• η εξάρτηση από εξωτερικά κέντρα λήψης αποφάσεων δεν έχει αρθεί.
Η αντίφαση είναι προφανής. Αλλά δεν αποτελεί αντικείμενο ουσιαστικής συζήτησης.
Το Φόρουμ δεν είναι πεδίο αντιπαράθεσης. Είναι πεδίο σύγκλισης. Εκεί όπου διαφορετικοί πολιτικοί χώροι, διεθνείς θεσμοί και επιχειρηματικά συμφέροντα συναντώνται πάνω σε έναν κοινό παρονομαστή: τη διατήρηση του ίδιου οικονομικού και πολιτικού πλαισίου.
Το ιδεολογικό λεξιλόγιο της εποχής
Οι λέξεις που κυριαρχούν δεν είναι ουδέτερες: «μεταρρυθμίσεις», «ανταγωνιστικότητα», «ανθεκτικότητα», «πράσινη μετάβαση». Λέξεις που δεν επιδέχονται εύκολα αντίρρηση, αλλά που ταυτόχρονα αποκρύπτουν τις πραγματικές σχέσεις ισχύος.
Γιατί πίσω από τις «μεταρρυθμίσεις» βρίσκονται πολιτικές επιλογές.
Και πίσω από την «ανταγωνιστικότητα» βρίσκεται κοινωνικό κόστος.
Σπάνια τίθενται τα ουσιώδη:
-Ποιος καθορίζει την οικονομική πολιτική της χώρας;
-Πόσο ανεξάρτητη είναι η λήψη αποφάσεων;
-Ποια κοινωνικά στρώματα επωφελούνται από την «ανάπτυξη»;
Η απουσία αυτών των ερωτημάτων δεν είναι τυχαία. Είναι δομική.
Η σκηνοθετημένη κανονικότητα της εξάρτησης
Η εικόνα που παράγεται είναι αυτή μιας χώρας που έχει αφήσει πίσω της την κρίση και κινείται με αυτοπεποίθηση στο διεθνές περιβάλλον. Όμως αυτή η εικόνα είναι επιμελώς κατασκευασμένη.
Η «κανονικότητα» δεν είναι αποτέλεσμα πλήρους ανάκτησης κυριαρχίας. Είναι αποτέλεσμα προσαρμογής σε ένα πλαίσιο που δεν αμφισβητείται.
Η Ελλάδα παρουσιάζεται ως ισότιμος συνομιλητής. Στην πραγματικότητα, λειτουργεί εντός προκαθορισμένων ορίων. Οι στρατηγικές κατευθύνσεις δεν διαμορφώνονται στους Δελφούς – απλώς επιβεβαιώνονται.
Το Φόρουμ δεν νομοθετεί. Δεν αποφασίζει. Δεν επιβάλλει.
Αλλά καθορίζει κάτι εξίσου κρίσιμο: το τι θεωρείται «λογικό», «ρεαλιστικό», «αποδεκτό».
Είναι ένας μηχανισμός διαμόρφωσης συνείδησης.
Έτσι, σταδιακά:
-η εξωτερική επιτήρηση μεταφράζεται σε «συνεργασία»
-οι περιορισμοί μετατρέπονται σε «δεσμεύσεις»
-η έλλειψη εναλλακτικών βαφτίζεται «ρεαλισμός»
Αυτή είναι η ουσία της κανονικοποίησης.
Αν την περίοδο των μνημονίων η πολιτική επιβαλλόταν, σήμερα γίνεται αποδεκτή. Όχι επειδή άλλαξε ριζικά, αλλά επειδή άλλαξε ο τρόπος που παρουσιάζεται. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται ο ρόλος τέτοιων θεσμών.
Συμπέρασμα
Το Φόρουμ Δελφών, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι ούτε μια απλή εκδήλωση ούτε μια ουδέτερη πλατφόρμα. Είναι ένας θεσμός που αποτυπώνει τη μετάβαση της Ελλάδας από την περίοδο της κρίσης στην περίοδο της προσαρμοσμένης κανονικότητας.
Δεν είναι απλώς ένας τόπος συνάντησης. Είναι ένας καθρέφτης της νέας εποχής – μιας εποχής όπου η εξάρτηση δεν επιβάλλεται, αλλά εσωτερικεύεται. Και γι’ αυτό, ίσως το πιο σημαντικό δεν είναι τι λέγεται δημόσια στους Δελφούς, αλλά τι παγιώνεται σιωπηρά μέσα από αυτούς.
*Ο ιδρυτής του φόρουμ, Συμεών Τσομώκος, έχει μακρά εμπειρία σε επιχειρηματικούς και επικοινωνιακούς φορείς. Έχει διατελέσει CEO (διευθύνων σύμβουλος) στο Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο και Εμπορικός Ειδικός στην Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα κλπ…
